VAN OLYMPIA TOT OEKRAÏNE,
DE EVOLUTIE VAN FYSIEKE VOORBEREIDING (2)
DE EVOLUTIE VAN FYSIEKE VOORBEREIDING (2)
Door Raimond van der Boom
Vorige maand beschreef Raimond in dit eerste deel over de wijze van periodiseren van de krijgers uit de Griekse oudheid en de Romeinse legionairs, de grondslag van de Olympische Spelen, tot en met de transformatie van deze 'atleten' naar de trainende militair in de 2 grote Wereldoorlogen en de Koude Oorlog. En de invloed die de vroegste sportwetenschap hierop uitoefende.
Hieronder gaat hij over periodiseren een stap verder richting onze militaire LO&Sportorganisatie en de Landmacht.
Hieronder gaat hij over periodiseren een stap verder richting onze militaire LO&Sportorganisatie en de Landmacht.
Van sport naar militaire realiteit
Waar topsport draait om winnen, draait militaire inzet om overleven. Een atleet kan een wedstrijd verliezen en zich opnieuw voorbereiden, voor een militair ligt dat anders en kan dat vergaande gevolgen hebben. De fysieke eisen binnen de krijgsmacht zijn breed en complex. Militairen moeten kracht hebben om hun uitrusting en wapens te dragen, uithoudingsvermogen hebben om lange operaties vol te houden, snelheid en agility beheersen om te manoeuvreren en te anticiperen op de vijand en beschikken over mobiliteit en flexibiliteit om obstakels te overwinnen en blessures te voorkomen.
Waar topsport draait om winnen, draait militaire inzet om overleven. Een atleet kan een wedstrijd verliezen en zich opnieuw voorbereiden, voor een militair ligt dat anders en kan dat vergaande gevolgen hebben. De fysieke eisen binnen de krijgsmacht zijn breed en complex. Militairen moeten kracht hebben om hun uitrusting en wapens te dragen, uithoudingsvermogen hebben om lange operaties vol te houden, snelheid en agility beheersen om te manoeuvreren en te anticiperen op de vijand en beschikken over mobiliteit en flexibiliteit om obstakels te overwinnen en blessures te voorkomen.
De ontwikkeling binnen de LO&Sportorganisatie
Ook binnen de Landmacht heeft deze ontwikkeling plaatsgevonden. Aan het begin van deze eeuw stond het bestaansrecht van de LO&Sportorganisatie ter discussie. De vraag werd gesteld of fysieke training daadwerkelijk bijdroeg aan operationele inzetbaarheid. Programma’s waren vaak niet structureel gepland en onvoldoende afgestemd op de taak van de eenheid. Dit leidde tot de introductie van het LOFT-document (Lichamelijke Oefening en Fysieke Training) rond 2003. Voor het eerst werd fysieke training systematisch vastgelegd in een periodiseringsmodel met macro-, meso- en microplanning. Het document beschreef hoe fysieke training moest worden afgestemd op het profiel van de eenheid en geïntegreerd in het opleidingsprogramma. Het LOFT-document was daarmee een belangrijke stap in het professionaliseren van fysieke training, dat niet langer werd gezien als losse activiteit maar als onderdeel van een doelgericht opleidings- en trainingsplan dat moest bijdragen aan operationele gereedheid. Later werd dit concept verder ontwikkeld tot het format FMOTP – Fysiek en Mentaal Opleidings- en Trainingsplan. Daarmee werden fysieke fitheid en mentale weerbaarheid met elkaar verbonden. Via onze drie operatielijnen Fit for Life, Fit for Function en Fit for Action geven wij als LO&Sportorganisatie richting aan de doorlopende fysieke en mentale lijn voor de Landmacht militair.
Ook binnen de Landmacht heeft deze ontwikkeling plaatsgevonden. Aan het begin van deze eeuw stond het bestaansrecht van de LO&Sportorganisatie ter discussie. De vraag werd gesteld of fysieke training daadwerkelijk bijdroeg aan operationele inzetbaarheid. Programma’s waren vaak niet structureel gepland en onvoldoende afgestemd op de taak van de eenheid. Dit leidde tot de introductie van het LOFT-document (Lichamelijke Oefening en Fysieke Training) rond 2003. Voor het eerst werd fysieke training systematisch vastgelegd in een periodiseringsmodel met macro-, meso- en microplanning. Het document beschreef hoe fysieke training moest worden afgestemd op het profiel van de eenheid en geïntegreerd in het opleidingsprogramma. Het LOFT-document was daarmee een belangrijke stap in het professionaliseren van fysieke training, dat niet langer werd gezien als losse activiteit maar als onderdeel van een doelgericht opleidings- en trainingsplan dat moest bijdragen aan operationele gereedheid. Later werd dit concept verder ontwikkeld tot het format FMOTP – Fysiek en Mentaal Opleidings- en Trainingsplan. Daarmee werden fysieke fitheid en mentale weerbaarheid met elkaar verbonden. Via onze drie operatielijnen Fit for Life, Fit for Function en Fit for Action geven wij als LO&Sportorganisatie richting aan de doorlopende fysieke en mentale lijn voor de Landmacht militair.
Periodisering volgens het Emphasis Model
Sinds 2018 hanteren wij de trainingsleer van de NSCA Tactical Strength & Conditioning waarin benadrukt wordt dat periodisering een kernprincipe is in de voorbereiding van militairen. Trainingsprogramma’s moeten doelgericht, geïntegreerd en gebalanceerd zijn zodat prestaties verbeteren en overtraining of blessures voorkomen worden. Het mooie van Tactical Strength & Conditioning is dat de kennis vanuit de civiele trainingsleer komt maar gericht is op de militaire context waarin het moet worden uitgevoerd. Het model dat vandaag binnen Military Strength & Conditioning steeds vaker wordt toegepast is het Emphasis Model. Binnen dit model van Gregory Haff, een van de belangrijkste auteurs binnen de NSCA op periodiseren, wordt benadrukt dat de fysieke voorbereiding van militairen wezenlijk verschilt van die van traditionele atleten. Waar topsporters vaak toewerken naar één specifiek piekmoment, moeten militairen herhaaldelijk en onvoorspelbaar presteren onder uiteenlopende omstandigheden. Volgens Haff vraagt dit om een trainingsmodel dat meerdere fysieke kwaliteiten gelijktijdig ontwikkelt en onderhoudt. Hij beschrijft periodisering daarom als een essentieel instrument om training systematisch op te bouwen zonder dat fysieke prestaties achteruitgaan tijdens langdurige inzet. Het model gaat uit van een sterke allround basis waarin verschillende fysieke kwaliteiten voortdurend onderhouden worden: kracht, uithoudingsvermogen, power, snelheid, agility, mobiliteit en flexibiliteit. Binnen deze denkwijze kunnen accenten tijdelijk verschuiven, afhankelijk van de taak of missie. Een 12INFBAT Luchtmobiele compagnie kan bijvoorbeeld meer nadruk leggen op explosiviteit en snelheid, terwijl de 105 Genie compagnie meer focus nodig heeft op kracht en stabiliteit. Het model maakt het mogelijk om snel te schakelen zonder dat de algemene fysieke inzetbaarheid verloren gaat. Zo blijft een militair breed inzetbaar, terwijl specifieke fysieke capaciteiten kunnen worden versterkt wanneer de missie daarom vraagt.
De Landmacht van nu
De Landmacht maakt momenteel een belangrijke ontwikkeling door. Waar vroeger eenheden volgens een rotatiesysteem werden voorbereid op inzet, verschuift de focus nu naar permanente gereedheid. Eenheden moeten zoveel mogelijk continu inzetbaar blijven in plaats van cyclisch op te werken naar een missie. Dit vraagt om een andere manier van trainen. Militairen moeten beschikken over een hoog basisniveau van fysieke fitheid zodat zij in korte tijd kunnen specialiseren voor een specifieke inzet. Als we blijven doen wat we altijd deden, halen we simpelweg niet het maximale effect uit onze fysieke en mentale trainingen. Periodisering volgens het Emphasis model sluit hier perfect op aan. Het draait om slimme keuzes maken waarbij we met soms minimale trainingsprikkels toch nog steeds trainingseffect kunnen behalen. In plaats van één piekmoment wordt gewerkt vanuit een continu hoge basis waarin accenten snel kunnen verschuiven. Daarnaast zijn wij niet alleen trainers, maar ook kennisadviseurs op het gebied van fysieke inzetbaarheid. Wij zijn het die de belastbaarheid monitoren, risico’s op blessures of uitval signaleren en de commandant adviseert over de fysieke fitheid van zijn eenheid tijdens de uitvoering van het operationeel jaarplan. Het FMOTP is daarbij het format waarmee fysieke en mentale training wordt geïntegreerd in het opleidings- en trainingssysteem van de Landmacht. Door een gezamenlijke taal te spreken in periodiseringsmodellen, lesopbouw en trainingsdoelen ontstaat samenhang tussen opleidingen, eenheden en trainingsprogramma’s.
Trainen voor wat morgen vraagt
De geschiedenis laat zien dat succesvolle strijdkrachten altijd aandacht hebben gehad voor fysieke voorbereiding. Van de Griekse atleten tot de Romeinse legionairs, van Sovjet-sportwetenschap tot moderne Military Strength & Conditioning: telkens blijkt dat systematisch trainen de basis vormt voor succes.
“The more you sweat in peace, the less you bleed in war.”
Norman Schwarzkopf
Publicatiedatum: 13 april 2026