De redactie werd door Hein van der Made getipt over een artikel in een Brabantse krant waarin Bart Smits de absolute hoofdrol speelt. Een mooi eerbetoon aan onze oud-collega, die vorig jaar nog prominent aanwezig was op onze laatste Dienstvakdag als workshopleider over de juiste trainingsmethoden voor militairen met PTSS.

Bart Smits is genomineerd voor de Witte Anjer 2026, een landelijke onderscheiding voor mensen die zich inzetten voor veteranen. Dat doet Bart met hart en ziel, want militairen met PTSS hebben zijn speciale aandacht.
Hij wil allereerst iets uit de wereld helpen. Veel mensen denken dat de afkorting PTSS staat voor posttraumatisch stresssyndroom. Dat is niet juist. „Het is geen syndroom”, doceert Bart. „Het is een stoornis; PTSS staat voor posttraumatische stressstoornis.”
Waarom hij dat zo belangrijk vindt? „ Met een syndroom moet je leren leven, aan een stoornis kun je iets doen.”

Dat laatste is een persoonlijke missie van Bart, zoals we vorig jaar in dit interview lazen en wat ook verstrekt is aan de redactie van het magazine voor veteranen: Checkpoint. Wekelijks werkt hij in Vught met veteranen die kampen met de psychische gevolgen van uitzendingen. Dat doet hij als zzp’er. Als vrijwilliger is hij bestuurslid van de Stichting Veteranen Geldrop-Mierlo.
De bevlogenheid die hij in die functies aan de dag legt, was voor de gemeente en de provincie aanleiding om hem voor te dragen voor de Witte Anjer, een nationale prijs als erkenning voor de steun aan (oud-)militairen. „Bart Smits is uitgegroeid tot een verbindende en inspirerende kracht binnen de lokale en regionale veteranengemeenschap”, stak commissaris van de koning Ina Adema bij de bekendmaking de loftrompet.

Afghanistan en Bosnië
De kiem voor die betrokkenheid ligt bij Bart Smits’ eigen uitzendingen. In 2002 naar Bosnië als sportinstructeur, in 2006 naar Afghanistan als sportofficier. In Bosnië was hij gelegerd op de compound in Novi Travnik, vertelt hij. Zelf kwam hij er ‘goed van terug’. „Eerste taak was natuurlijk om de jongens fit te houden, maar ik heb er best veel dingen naast kunnen doen voor de mensen daar. We hebben bijvoorbeeld geholpen bij de start van een skischool en een jongen op weg geholpen bij het opzetten van een fitnessschooltje.”

Maar Bart zag, op dat moment 45 jaar oud, ook collega’s die beschadigd naar huis gingen en vervulde vanwege zijn levenservaring ook de rol van praatpaal en klankbord voor de veelal jongere militairen. „Ze konden altijd terecht om te sporten, van ’s ochtends 07.00 tot ’s avonds 22.00 uur. Bewegen is dan ook een soort van uitlaatklep. Dan komt er best veel uit.”
Hij kwam in Bosnië tot het besef dat er veel militairen zijn bij wie een uitzending veel leed kan toebrengen. Los van alle oorlogsgruwelen die militairen soms moeten zien en ervaren. In de woorden van Bart: „Je kunt gekwetst worden zonder dat er kogels om je oren hebben gevlogen.”

Bijvoorbeeld door problemen in het privéleven. Gedurende de uitzending mochten de militairen twee keer een week naar huis. „Er waren ook collega’s die thuis kwamen zonder dat er nog iemand was. Vrouw of vriendin was met de noorderzon vertrokken. Of je realiseert je dat je er niet kunt zijn voor je puberkinderen in een tijd dat ze je als vader hard nodig hebben.”
Het heeft ook met verwachtingen te maken. „Met welke doelen ga je weg? Zij die vertrokken met de gedachte dat ze de wereld gingen verbeteren, concludeerden na afloop vaak: we zijn nog helemaal niet klaar.”

Oosterse bewegingsleer
In 2011 ging Bart met functioneel leeftijdsontslag. Zijn betrokkenheid met PTSS’ers werd er niet minder om. „Ik ben bewust gaan zoeken naar een manier om er ook na mijn tijd bij Defensie voor die mensen te zijn.”
Hij besloot tot een vijfjarige opleiding in Oosterse bewegingsleer. „Je leert er meer met je gevoel te doen, er is meer dan alleen een harde kant. Je kunt fysiek nog zo sterk zijn, daarmee ben je er niet.”

Daarna ging hij als sportdocent aan de slag bij Rodersana, de inmiddels gestopte verslavingskliniek in de bossen onder Oirschot. Hij kwam er opnieuw veel beschadigde militairen tegen; mensen met PTSS én een verslavingsprobleem. „Er werkten daar in totaal nog drie voormalige medewerkers van Defensie. Het klikte. We behaalden vanuit onze ervaring goede resultaten.”
Tien jaar zou hij er met plezier werken. Via, via werd hij vanuit die expertise gevraagd voor een klus op de Van Brederodekazerne in Vught; daar wordt een groep PTSS’ers begeleid; militairen die met pensioen zijn, of die door de gevolgen van de stoornis niet meer kunnen werken. Ze krijgen er dagbesteding en ook sportlessen. „Maar je kunt niet elke sportinstructeur voor een groep PTSS’ers zetten. Je moet kunnen omgaan met iemand die onder spanning staat.”

Hij doet het nu vijf jaar lang, elke woensdagochtend. Het is ‘ontzettend dankbaar werk’, zegt hij. „Je ziet de vooruitgang.”
Al is die soms fragiel. „Je moet er tegen kunnen dat je drie jaar lang samen iets opbouwt, maar dat er bij de (ex-)militair privé iets gebeurt en dat hij of zij van het ene op het andere moment terugvalt. Dan is het een kwestie van; niet oordelen, begrip tonen en de draad weer oppakken. Wat dat betreft heeft het raakvlakken met de verslavingszorg.”

24 Kandidaten voor Witte Anjer
Op donderdag 11 juni wordt de Witte Anjer 2026 uitgereikt. Er zijn 24 kandidaten; twee uit elke provincie. Bart is al vereerd met alleen de nominatie, zegt ie. „Je doet je ding, zonder over dit soort dingen na te denken. Maar als je dan zo te horen krijgt dat je inzet wordt gewaardeerd: ja, dat doet je goed.”

En hoewel al 70, is hij nog lang niet klaar. Zo blijft hij er met veel energie voor ijveren dat de bijeenkomsten die de veteranenstichting in Geldrop en Mierlo organiseert en steeds meer mensen trekken nóg beter worden bezocht. „Ik nodig iedere veteraan uit om aan te sluiten. Het is belangrijk dat je als (oud-)militair je verhaal kwijt kunt bij mensen die weten wat je bedoelt, die je begrijpen. Tegelijkertijd is dat een valkuil. Want als je aan één woord genoeg hebt, hoef je niet meer met elkaar te praten en alleen maar te knikken. Het is juist zo belangrijk om je wèl te uiten. Echt, het helpt.”

Mocht Bart deze prijs veroveren, dan lees je dat uiteraard op onze website.

Publicatiedatum: 22 mei 2026