Het staat er zo mooi in de statuten van de Stichting “Vrienden van het dienstvak LO&Sport”: De stichting wil “participeren in het vastleggen van de geschiedenis van de LO&Sport binnen Defensie”. Het handbal en het zwemmen zijn vrij recent met succes uitvoerig beschreven. Nu doen we een poging het “Oriënteren” in beeld te brengen.
Redactieraad
Toen “Oriënteren” ter sprake kwam in een redactieraad wees Oscar Prins ons op de inhoud van Lessons Learned uit de oorlog in Oekraïne. Samengevat komt het erop neer dat kaartlezen een probleem is. De huidige generatie is daar niet mee opgegroeid. Slechts door gebruik van tablets en smartphones kunnen (jonge) Oekraïners locaties en coördinaten bepalen. Zonder tablets verdwalen patrouilles. Tijdens trainingen in het bos kunnen staven geen relatie leggen tussen de kaart en het reliëf in het terrein. Wie geregeld geniet van deelname aan een oriëntatieloop heeft geleerd de kaart en landschap te lezen en met die kennis keuzes te maken!
Lichamelijke Oefening en Sport in de Koninklijke Landmacht
De redactie zocht, als warming up met de trefwoorden 'Oriënteren' en 'Velo' in het geschiedenisboek van LO&Sport. De naam Ad Velo werd genoemd door Ton de Vaan. Volgens Ton is Ad Velo de eerste promotor van Oriënteren in de KL. We vonden onderstaande teksten in ons Geschiedenisboek in het deel dat gaat over de SMLO en het OCLO:
Veldloop/cross
"Onder invloed van de gevechtscursussen in Roosendaal ontstaan in de jaren zestig ook de droppings. Kleine groepen van vier à vijf leerlingen worden met wapens en bepakking op zes tot acht kilometer afstand van de SMLO gedropt.
De opdracht is zo snel mogelijk naar de School terug te keren met als oriëntatiepunt de toenmalige radarmast van de School. Het gaat hier om de tijd van de groep. Tijdens de loop nemen de goede lopers wapens of uitrustingsstukken over van de mindere lopers.
Vermaard worden ook de terreinmarsen, die lopend in snelmarstempo worden afgelegd. Ze gaan dwars door moerassen en vennen en lopen altijd langs het Joods monument in het kamp Westerbork. In een moment van bezinning wijst de instructeur hier er dan op wat de gevolgen zijn als landen geen goede legers hebben.
In de jaren zeventig wordt het ‘loopareaal’ aanzienlijk uitgebreid met prognoselopen, spinnenweblopen, oriënteringslopen en als sluitstuk het Parcours Militair.
Vooral de spinnenwebloop met zijn vele varianten (interval-tempo en duur, met vaardigheidsstations, met kompas, met functionele kennisvragen), blijkt een zeer aantrekkelijke aanbiedingsvorm te zijn in het streven om de loopmotivatie te vergroten.
Gevreesde tempobeulen in de jaren zestig en zeventig op de SMLO zijn Roel van Spierenburg, Frits Oldenburger, Henk Gemser, Leen Pfrommer, Hans Westerhof, Fokko Polman en Jaap ter Haar."
Line cross
Eén van de fysieke meetmomenten waarmee alle dienstplichtige opleidingen op het OCLO worden afgesloten is de line cross. Line cross is een parcours, dat ‘s nachts wordt gehouden. De start is op De Rucphenseheide en de finish is de legerplaats Ossendrecht. Het parcours bevat slechts enkele stations met als voordeel dat met zeer weinig juryleden kon worden volstaan. Het accent ligt sterk op oriëntering onder moeilijke omstandigheden (duisternis) en het loopvermogen. Een cruciaal station is de tokkel in het donker. Het is een zeer goed gestandaardiseerde oefening, die zich lang heeft gehandhaafd.
Sportcommissie
"Inmiddels gaan er stemmen op om meer op de militaire vaardigheden gerichte wedstrijden op te nemen. Een specifieke en voor militairen uitdagende vorm van sport en vaardigheid is oriëntering.
Luc van der Wee - 8 jaar lang heeft luitenant-kolonel Luc van der Wee, als eerste commandant, leiding gegeven aan de per 29-12-1975 opgerichte ‘zelfstandige’ LO&Sportorganisatie -. heeft zich, na in Noorwegen en Zweden kennis gemaakt te hebben met deze vorm van lopen en (kaartlees)vaardigheid in wedstrijdvorm, altijd sterk gemaakt voor de beoefening ervan. Vooral in het zuiden van het land zijn nogal wat orïenteringslopen georganiseerd. Daar is men begonnen met het in kaart brengen van terreinen.
Successievelijk worden voor oriëntering geschikte terreinen op kaart 1: 25000 gezet en thans zijn er voldoende om nagenoeg op elke locatie in Nederland oriëntering te beoefenen. Omstreeks 1978 wordt oriëntering als KL-kampioenschap ingevoerd. Het KL-kampioenschap bestaat dan uit drie lopen op drie verschillende locaties. Die vorm van organisatie ontmoet nogal wat kritiek. Men kan niet altijd op drie dagen en ook kost dat (te) veel tijd. In goede samenspraak met Frans Kuys en Frans Künen wordt onder leiding van Ton de Vaan, hoofd bureau Sport (1981-1983), besloten het KL- kampioenschap voor ploegen in estafettevorm en een KL-kampioenschap individueel in te voeren.
Hoewel ons dichtbevolkte en bebouwde land zich niet zo leent voor deze tak van een uiterst militaire sport is men er toch in geslaagd, onder de bezielende inspanning van Frans Kuys, veel terreinen voor oriëntering in kaart te brengen. Jammer dat deze vorm van kaartlezen nooit in de opleidingen van het (beroeps)kader is opgenomen. Men blijft liever op de traditionele wijze kaartlezen instrueren. Het zou interessant zijn het effect van een aantal kaartlees momenten in een traditionele kaartleesoefening eens af te zetten tegen een oriënteringsloop van zestig minuten”.
Uitnodiging
Bovenstaande stukjes tekst komen uit de vorige eeuw. Daarna is er met de sport Oriënteren heel veel gebeurd. We nodigen hen die dat hebben in gang gezet, georganiseerd en/of meegemaakt dat met de Vrienden van de LO& Sport te delen.
De eerste die we bereid hebben gevonden mee te doen aan het vastleggen van die geschiedenis is Ton de Vaan.
Binnenkort lees je dus meer over deze pure militaire sport in het artikel van Ton. Voordat het zo ver is, mag je uiteraard tips sturen naar mailbox fitforaction@hotmail.com
Publicatiedatum: 28 januari 2026