Ton de Vaan, binnen LO&Sport in 2004 afgezwaaid als commandant van de toenmalige Regio Duitsland, is in het oriënteren in Nederland een belangwekkende naam. Google even op zijn naam en je leest direct dat hij oud voorzitter van de Nederlandse OriënteringsLoop Bond en oud voorzitter van de oriënteringsvereniging Midden Nederland geweest is. Logisch dat Wil Maaswinkel dan ook bij deze nestor van het oriënteren uit kwam om het allereerste begin van OL te laten optekenen. Ton leverde bijna een geschiedenisboek op (tot 2004), dat we in een aantal afzonderlijke artikelen presenteren.
Inleiding
In dit artikel wordt de term oriënteringslopen, afgekort OL, gehanteerd zoals in de statuten van de NOLB is vastgelegd. Bij alle in het artikel genoemde personen, veelal militairen, wordt de rang weggelaten. Slechts in uitzonderingsgevallen zal de rang en eventuele functie vermeld worden als dat voor duidelijkheid zorg draagt. Niet te voorkomen is dat regelmatig de Nederlandse OriënteringsLoop Bond (NOLB) aan de orde komt en in een adem wordt genoemd met het nationale militaire OL-team (NMOLT); niet vreemd als je bedenkt dat de Bond ca. 450 leden in 5 verenigingen telt en de militaire equipe zo’n 10 sporters omvat, die alle ook lid zijn van de NOLB. Nu is het tijd voor de Geschiedenis van het oriënteringslopen (OL) in de Krijgsmacht
Militaire oorsprong
Voordat in Nederland de eerste activiteiten op het gebeid van OL plaatsvonden, werden er in vooral de Scandinavische landen en enkele voormalige Sovjetrepublieken wedstrijden georganiseerd. 1886 wordt daarbij genoemd als het eerste jaar waarin een internationale OL-wedstrijd werd gehouden, waaraan niet verrassend slechts Noorwegen en Zweden deelnamen.
Langzaam nam ook in andere landen de belangstelling voor OL toe, dat in 1961 leidde tot de oprichting van de International Orienteering Federation (IOF) met 16 lidstaten. Anno 2026 is het aantal lidstaten uitgegroeid tot 80.
OL heeft een duidelijke militaire oorsprong, ontstaan uit lange verkenningen in onbekend terrein. Niet vreemd is het dan ook dat militairen een belangrijke rol spelen in de ontwikkeling en verspreiding van de sport. Onder auspiciën van het Conseil International du Sport Militair (CISM) wordt in 1965 dan ook het eerste World Military Orienteering Championship (WMOC) gehouden in Zweden met 6 deelnemende landen. Zoals voorheen zijn de Zweden actief in het verspreiden van de OL-sport en worden in de daaropvolgende jaren demonstraties gegeven tijdens diverse militaire wereldkampioenschappen. In 1967 bij het World Military Pentathlon Championship in Zweden. Daarbij was een Nederlandse militair als observer toegevoegd aan de Nederlandse afvaardiging.
De opstart
Als observer bij het World Military Pentathlon Championship werd Ad Velo, Sportofficier aan de School Militaire Lichamelijke Oefening, aangewezen. Daar maakte hij kennis met de OL-sport. Zijn verslag over deze missie bracht hij niet alleen uit aan het Conseil International du Sport Militaire (CISM). Het verslag belandt ook bij de Nederlandse Sport Federatie (NSF), de organisatie die zich bezig hield met alle niet-Olympische sporten. De sectie recreatiesport NSF pikt het verslag op en start activiteiten om een Nederlands OL-Vereniging (NOLV) in het leven te roepen.
Een commissie werd ingesteld met een startbudget van fl 10.000 om een openingswedstrijd voor te bereiden en de organisatie van de vereniging op te tuigen. De naam NOLV wordt gewijzigd in NOLB: van de NSF zijn sportbonden lid, geen verenigingen.
Op 30 augustus 1969 vindt de oprichtingsvergadering plaats in Arnhem. Daarbij aanwezig zijn o.a. W. De Heer, W. Westphal en A. Huiskes, die in zijn loopbaan als schaatscoach ongetwijfeld heeft kennis gemaakt met OL. In de Technische Commissie nemen Ad Velo en Frans Künen zitting. Bij het vaststellen van de lokatie waar de openingswedstrijd moest plaatsvinden, stuit de commissie op een probleem dat heden ten dage de NOLB en ook het NMOLT nog regelmatig parten speelt: geen toestemming om gebruik te maken van het terrein. Door deze afwijzing van de gemeente Arnhem is meteen het bestaan van de civiele tak in de kiem gesmoord. Frans Künen, marathonloper (3e bij de Olympische marathon in Rome 1960, winnaar van de marathon Eindhoven en van 1960 tot 1969 houder van het nationale record van 2.26,07) keert terug naar het garnizoenssportbureau Breda en start samen met Luc van der Wee en sportmaat Frans Kuys, resp. Sportofficier en instructeur bij datzelfde sportbureau, onder auspiciën van het CISM het Nationale Militaire OL-Team (NMOLT).
Publicatiedatum: 28 januari 2026